فهرست مطالب
- واقعیت مجازی از نمایشگر معمولی تجربه فراگیرتری ایجاد کرد.
- ۲۸ درصد گروه تصویرسازی و ۱۸ درصد گروه مراقبه تجربه عرفانی کامل گزارش کردند.
- در نمایشگر معمولی هیچ‌کس به آستانه تجربه عرفانی کامل نرسید.
- پژوهش هم گزارش‌های ذهنی و هم فعالیت مغز و بدن را بررسی کرد.
واقعیت مجازی و تجربه عرفانی در یک پژوهش روان‌شناختی بررسی شد؛ پژوهشی که نشان می‌دهد یک محیط دیجیتال فراگیر ممکن است احساس یگانگی، شگفتی و گسست موقت از درک معمول زمان و مکان را بیشتر از نمایش همان محتوا روی صفحه‌نمایش معمولی برانگیزد. این آزمایش، بدون استفاده از مواد روان‌گردان، دو نوع تجربه هدایتشده را در واقعیت مجازی با نمایشگر تخت مقایسه کرد.
چه چیزی بررسی شد
پژوهشگران Western University می‌خواستند بدانند آیا برای برانگیختن تجربه‌های عرفانی، محیط دیجیتال باید عناصر خیال‌انگیز و فراواقعی داشته باشد یا یک مراقبه ساده با تمرکز بر تنفس نیز می‌تواند در محیطی طبیعی و واقعیت مجازی نتیجه مشابهی ایجاد کند.
در این مطالعه ۸۰ بزرگ‌سال جوان شرکت کردند. همه افراد با برنامه Nature Treks: Together در محیط‌های سه‌بعدی طبیعی، مانند جزیره‌ها و چشم‌اندازهای زیرآبی، قرار گرفتند. یک گروه به متن تصویرسازی هدایتشده گوش داد که در بخش دوم، عناصر خیال‌انگیزی مانند ارواح حیوانات و سیاه‌چاله‌ای در آسمان را توصیف می‌کرد. گروه دیگر همان محیط را همراه با مراقبه هدایت‌شده‌ای تجربه کرد که بر توجه به احساس‌های بدنی و تنفس تمرکز داشت.
هر شرکت‌کننده هر تجربه را دو بار و با ترتیبی متوازن انجام داد: یک بار با هدست واقعیت مجازی و یک بار با همان محتوای صوتی و تصویری روی نمایشگر معمولی. پژوهشگران هم‌زمان امواج مغزی، ضربان قلب و تغییرپذیری ضربان قلب را ثبت کردند و پس از هر تجربه، احساس‌ها، میزان حضور در محیط دیجیتال و شدت تجربه‌های عرفانی را سنجیدند.
یافته‌های پژوهش
بر اساس نتایج گزارش‌شده، تفاوت قالب نمایش چشمگیر بود. در شرایط هدست واقعیت مجازی، ۲۸ درصد از افراد گروه تصویرسازی هدایتشده و ۱۸ درصد از افراد گروه مراقبه، تجربه عرفانی کامل را گزارش کردند. برای قرارگرفتن در این دسته، شرکتکنندگان باید در چهار بُعد به دست‌کم ۶۰ درصد بالاترین امتیاز ممکن می‌رسیدند: احساس یگانگی، فراروی از زمان و مکان، حالت عاطفی بسیار مثبت و ناتوانی از بیان کامل تجربه با زبان.
در مقابل، در شرایط نمایشگر معمولی هیچیک از شرکتکنندگان به این آستانه نرسیدند. کاربران هدست همچنین شگفتی، آرامش، علاقه و درک زیبایی بیشتری گزارش کردند و احساس حضورشان در محیط دیجیتال، هم از نظر مکانی و هم زمانی، قوی‌تر بود. نمایشگر تخت با امتیازهای بالاتر برای کسالت و خستگی همراه شد.
در روان‌شناسی، تجربه عرفانی به رویدادی ذهنی گفته می‌شود که می‌تواند با احساس پیوند عمیق با جهان، تغییر در ادراک زمان و مکان و هیجان‌های مثبت شدید همراه باشد. برخی نظریه‌ها نیز بر تجربه نادوگانگی تأکید دارند؛ حالتی که در آن مرز معمول میان فرد و جهان کم‌رنگ می‌شود.
محدودیت‌های پژوهش
خلاصه در دسترس، جزئیات کاملی درباره محدودیت‌های مطالعه ارائه نمی‌کند. با این حال، نتایج بر تجربه یک گروه ۸۰ نفره از بزرگ‌سالان جوان و در یک برنامه مشخص واقعیت مجازی و دو متن هدایتشده استوار است. بنابراین نمی‌توان از این یافته‌ها نتیجه گرفت که هر هدست، هر محیط دیجیتال یا هر نوع مراقبه برای همه افراد تجربه‌ای مشابه ایجاد می‌کند.
همچنین بخش مهمی از تعریف تجربه عرفانی بر گزارش خود شرکتکنندگان تکیه داشت. ثبت امواج مغزی و شاخص‌های قلبی برای بررسی واکنش‌های بدن و مغز انجام شد، اما خلاصه پژوهش جزئیات کامل نتایج این اندازه‌گیری‌ها را بیان نمی‌کند.
این یافته برای تمرین مراقبه چه معنایی دارد
این پژوهش نشان می‌دهد فراگیری محیط می‌تواند تجربه یک مراقبه یا تصویرسازی هدایتشده را تغییر دهد. با این حال، واقعیت مجازی را نباید جایگزین قطعی مراقبه حضوری، تمرین شخصی یا راهنمایی حرفه‌ای دانست. یافته‌ها بیشتر به مطالعه آگاهی و سازوکار تجربه‌های خودفرارونده کمک می‌کنند و هنوز به معنای اثر یکسان برای همه افراد نیستند.
برای خواننده‌ای که به مراقبه علاقه دارد، نکته اصلی این است که تجربه‌های عمیق لزوماً به محتوای کاملاً خیال‌انگیز وابسته نیستند؛ در این آزمایش، مراقبه تنفسی در محیط طبیعی مجازی نیز با گزارش تجربه عرفانی همراه شد. با این حال، هر تجربه ذهنی را بهتر است بدون انتظار برای رسیدن به حالتی خاص و با توجه به واکنش شخصی خود دنبال کرد.
- سطح
- همه سطوح
