فهرست مطالب
- میراث او بر جامعه و تمرین جمعی استوار است
- ذهنآگاهی در نگاه او با مسئولیت اجتماعی پیوند داشت
- Plum Village شبکهای جهانی از راهبان و غیرراهبان ساخته است
- مدرسه و برنامه تلفن همراه از ادامه این مسیر خبر میدهند
میراث تیک نات هان امروز بیش از آنکه در نام یک آموزگار خلاصه شود، در قالب جامعهای زنده ادامه پیدا میکند؛ جامعهای که در صومعهها، خلوتهای ذهنآگاهی، گروههای محلی، آموزش و ابزارهای دیجیتال شکل گرفته است. تیک نات هان، راهب ذن و آموزگار ویتنامی، در سال ۲۰۲۲ درگذشت، اما پیروانش میگویند مسیری که او برای پیوند دادن تمرین، جامعه و مسئولیت اجتماعی ساخت، همچنان در حال گسترش است.
از راهب جوان ویتنامی تا آموزگار جهانی
نگوین ژوان بائو در شهر هوی، پایتخت باستانی ویتنام، به دنیا آمد و در شانزدهسالگی وارد صومعه ذن ویتنامی شد. او نه سال بعد به مقام راهبی کامل رسید و همزمان در دانشگاه سایگون با اندیشه مدرن آشنا شد. سالهای جوانیاش با اشغال ژاپن، جنگ استعماری فرانسه و سپس جنگ میان شمال و جنوب ویتنام همراه بود.
او که شاعر و نویسندهای جوان و اصلاحطلب بود، در دهه ۱۹۵۰ تلاش کرد بودیسم را با نیازهای نسل جدید و زندگی روزمره پیوند دهد. به گفته خودش، در آن دوره میخواست بودیسم را در کشورش تازه و مرتبط با مسائل جوانان کند. او همچنین در نشریه رسمی انجمن تازهتأسیس بودایی ویتنام فعالیت کرد و از سنتی سخن گفت که در گذشته در شکلگیری فرهنگ و اداره کشور نقش داشت.
تیک نات هان در کنار دوستانش نخستین مرکز تمرین روستایی خود را در دل طبیعت ایجاد کرد؛ مرکزی آزمایشی که راهبان و پیروان غیرراهب میتوانستند در آن در محیطی فراگیرتر و کمتر سلسلهمراتبی تمرین کنند. گروهی از جوانان با نام «سیزده سرو» نیز در این مسیر همراه او شدند. Sister Chan Khong، که بعدها از رهبران و آموزگاران مهم Plum Village شد، از اعضای جوان این گروه بود.
ذهنآگاهی و کنش اجتماعی
با تقسیم ویتنام در سال ۱۹۵۴ و افزایش فشار بر نهادهای بودایی، فعالیت تیک نات هان شکل سیاسی و اجتماعی پررنگتری پیدا کرد. او سازمانی بیطرف برای کمکرسانی به روستاهای آسیبدیده از جنگ بنیان گذاشت و در سال ۱۹۶۶ برای فعالیت صلحطلبانه به آمریکا رفت. این سفر که ابتدا قرار بود کوتاه باشد، به سفری نوزدهکشوری تبدیل شد و در نهایت دولت ویتنام جنوبی مانع بازگشت او به کشورش شد.
او در تبعید به فرانسه، پایههای جامعه جهانی خود را بنا کرد و در میان شاگردانش با عنوان Thay، به معنای «معلم»، شناخته شد. تیک نات هان از بودیسم متعهد سخن میگفت؛ رویکردی که در آن ذهنآگاهی از مسائل اجتماعی و سیاسی جدا نیست. او اصطلاح «همبودگی» را برای بیان پیوستگی همه زندگی به کار برد و ذهنآگاهی را تمرینی برای صلح و مواجهه مسئولانه با رنج میدانست.
کتاب «معجزه ذهنآگاهی» که در سال ۱۹۷۵ منتشر شد، میلیونها نسخه فروش داشته و همچنان منتشر میشود. فعالیت او همچنین به ایجاد Order of Interbeing انجامید؛ گروهی مبتنی بر اصول بودیسم مهایانه که تعهد به ذهنآگاهی، مشارکت اجتماعی و پرهیز از چسبیدن به دیدگاهها و جزمها را در کنار هم قرار میداد.
جامعهای که به جای فرد، ادامه مسیر را نمایندگی میکند
تیک نات هان پس از سکتهای ناتوانکننده در سال ۲۰۱۴، در سال ۲۰۱۸ به صومعه زادگاهش در هوی بازگشت و در سال ۲۰۲۲، در نودوپنجسالگی، درگذشت. با این حال، به نظر میرسد ساختار جامعهای که او بنا کرد از ابتدا برای ادامه یافتن پس از زندگی او طراحی شده بود.
در اوایل دهه ۱۹۸۰، او و پیروان نخستینش در مزرعهای فرسوده در جنوب فرانسه مستقر شدند و بیش از هزار درخت آلو کاشتند. نام Plum Village از همینجا آمد و بعدها نه فقط به صومعه و مرکز خلوت، بلکه به جامعه گستردهتری از پیروان اشاره کرد. برنامه تلفن همراه این جامعه نیز به نام تیک نات هان نیست؛ Plum Village Mobile App نام دارد، رایگان است و تبلیغ ندارد.
بر اساس این گزارش، شبکه Plum Village اکنون یازده مرکز راهبانه با بیش از هفتصد راهب کاملاً منصوب دارد و پیروانی در هفت قاره گرد هم آورده است. در کنار آن، جامعههای محلی و صدها هزار پیرو نیز حضور دارند. دورههای خلوت ذهنآگاهی همچنان یکی از مهمترین راههای انتقال آموزش او هستند؛ جایی که راهبان و پیروان غیرراهب، سبک زندگی آگاهانه و جمعی را به دیگران نشان میدهند.
Sister Tue Nghiem، از آموزگاران این سنت، تأکید میکند که زندگی در جامعه به افراد امکان میدهد در لحظه حاضر بمانند و با زیباییهای پیرامون تماس پیدا کنند. از نگاه او، چنین حضوری زمینهای برای روبهرو شدن با رنج و تجربه شادی فراهم میکند. او همچنین به دورههایی برای فعالان اقلیمی اشاره میکند که در آن، مراقبت از خود بخشی از توانایی ادامه دادن فعالیت اجتماعی است.
آموزش، خانواده و نسل بعد
یکی از ویژگیهای مهم میراث تیک نات هان، درهمتنیدگی زندگی راهبان و غیرراهبان است. Meena Srinivasan، نویسنده و مدیر پیشین مدارس دولتی، از اعضای Order of Interbeing و آموزگار دارما در این جامعه است، بیآنکه راهب باشد. او و خانوادهاش نخستین ساکنان Simplicity Hamlet، جامعهای غیرراهبانه در نزدیکی Deer Park، یکی از صومعههای Plum Village در کالیفرنیا، شدند.
در اوت ۲۰۲۶، مدرسه Thich Nhat Hanh School of Interbeing در نزدیکی Deer Park آغاز به کار کرد. این مدرسه در حال حاضر دانشآموزان پایه مهدکودک تا چهارم را میپذیرد و چشمانداز آن گسترش تا پیشدبستانی و پایه دوازدهم است. به گفته Srinivasan، شکلگیری مدرسه رؤیایی بوده که جامعه برای سالها دنبال کرده است.
Brother Phap Huu، که در کودکی با پدر و خواهرش از Plum Village دیدن کرد و بعدتر راهب شد، بیش از پانزده سال همراه نزدیک تیک نات هان بود. او میگوید آموزههای استادش باید با شرایط زمانه تازه شوند. در این نگاه، ذهنآگاهی چیزی برای پرستش نیست، بلکه باید تمرین شود و با گوش دادن به رنجهای زمانه، پیوسته شکل تازهای پیدا کند.
این خبر برای چه کسانی اهمیت دارد
برای جامعه جهانی یوگا و مراقبه، مسیر Plum Village یادآور این نکته است که تمرین ذهنآگاهی میتواند فراتر از تجربهای فردی دنبال شود. در این سنت، تمرین با شیوه زندگی، آموزش، ارتباط میان نسلها و توجه به مسائل اجتماعی پیوند دارد.
این میراث همچنین برای کسانی اهمیت دارد که به دنبال الگوهای جمعی تمرین هستند؛ از دورههای خلوت و صومعهها گرفته تا جامعههای محلی، مدرسه و ابزارهای دیجیتال. با این حال، آنچه این گزارش نشان میدهد بیشتر درباره تداوم یک جامعه و اندیشههای یک آموزگار است، نه اثبات علمی نتیجهای قطعی برای همه افراد. پیام اصلی آن، ادامه دادن تمرین با حضور، انعطاف و توجه به رنجهای واقعی زمانه است.
- سطح
- همه سطوح
- ذهنآگاهی (mindfulness)
- توجه پیوسته و آگاهانه به لحظه حاضر، تجربه درونی و جهان پیرامون.
- بودیسم متعهد (Engaged Buddhism)
- پیوند دادن تمرین بودایی با کنش اجتماعی، سیاسی و زیستمحیطی برای کاهش رنج.
- همبودگی (interbeing)
- بیان تیک نات هان برای اشاره به پیوستگی و وابستگی متقابل همه موجودات.





